[Trích dịch] Chủ nghĩa hiện đại (modernism) & chủ nghĩa hậu hiện đại (post-modernism)

Đoạn nho nhỏ sau đây trích dịch từ cuốn Beginning Theory: An Introduction to Literary and Cultural Theory của Peter Barry, ấn bản thứ 2 năm 2002, cung cấp một mô tả súc tích về sự khác biệt giữa chủ nghĩa hiện đại & chủ nghĩa hậu hiện đại:

"The nature of the distinction between modernism and postmodernism is summarised in the excellent joint entry on the two terms in Jeremy Hawthorn's Concise Glossary of Contemporary Literary Theory (Edward Arnold, 1992). Both, he says, give great prominence to fragmentation as a feature of twentieth-century art and culture, but they do so in very different moods. The modernist features it in such a way as to register a deep nostalgia for an earlier age when faith was full and authority intact.

…

For the postmodernist, by contrast, fragmentation is an exhilarating, liberating phenomenon, symptomatic of our escape from the claustrophobic embrace of fixed systems of belief. In a word, the modernist laments fragmentation while the postmodernist celebrates it.

…

A second, and related, difference between the two is also a matter of tone or attitude. An important aspect of modernism was a fierce asceticism which found the over-elaborate art forms of the nineteenth century deeply offensive and repulsive. This asceticism has one of its most characteristic and striking manifestations in the pronouncements of modernist architects, such as Adolf Loos's proclamation that 'decoration is a crime', or Mies van der Rohe's that 'less is more', or Le Corbusier's that 'a house is a machine for living in'.

…

By constrast, again, postmodernism rejects the distinction between 'high' and 'popular' art which was important in modernism, and believes in excess, in gaudiness, and in 'bad taste' mixtures of qualities. It disdains the modernist asceticism as elitist and cheerfully mixes, in the same building, bits and pieces from different architectural periods - a mock-Georgian pediment here, a tongue-in-cheek classical portico there."

[Bản chất của sự khác biệt giữa chủ nghĩa hiện đại và chủ nghĩa hậu hiện đại được tóm lược trong mục từ kết hợp về hai thuật ngữ này trong cuốn Concise Glossary of Contemporary Literary Theory (Edward Arnold, 1992) của Jeremy Hawthorn. Ông nói, cả hai đều tôn vinh hết mực sự phân mảnh như một đặc tính của nghệ thuật và văn hoá thế kỉ 20, nhưng chúng thực hiện điều đó theo những tâm cảnh rất khác nhau. Giới hiện đại chủ nghĩa đưa đặc tính này vào nhằm khắc ghi một nỗi hoài niệm sâu thẳm về thời đại trước đó khi niềm tin tràn đầy và tính thẩm quyền còn nguyên vẹn.

...

Đối với giới hậu hiện đại chủ nghĩa, thì ngược lại, sự phân mảnh là một hiện tượng gây hưng phấn, có tính giải phóng, mang triệu chứng của việc chúng ta đào thoát khỏi vòng tay siết chặt của những hệ thống cố định của lòng tin. Nói ngắn gọn, giới hiện đại chủ nghĩa ta thán sự phân mảnh trong khi giới hậu hiện đại chủ nghĩa ngợi ca nó.

...

Một khác biệt thứ nhì, và có liên quan, giữa hai trường phái này còn là vấn đề về giọng điệu hay thái độ. Một khía cạnh quan trọng của chủ nghĩa hiện đại là tính khổ hạnh ác liệt mà từ đó các hình thức nghệ thuật chi tiết quá đà của thế kỉ 19 được xem là cực kì phản cảm và kinh tởm. Tính khổ hạnh này có một trong những biểu hiện đặc trưng và ấn tượng nhất trong những lời tuyên bố của một số kiến trúc sư theo hiện đại chủ nghĩa, chẳng hạn như Adolf Loo tuyên bố rằng 'trang trí là một tội ác', hoặc Mies van der Rohe cho rằng 'ít hơn là nhiều hơn', hoặc Le Corbusier cho rằng 'ngôi nhà là một cỗ máy để sống bên trong'.

...

Một lần nữa ngược lại, chủ nghĩa hiện đại từ khước sự khác biệt giữa nghệ thuật 'cao cấp' và 'bình dân' vốn là điều quan trọng trong chủ nghĩa hiện đại, và tin vào sự thừa mứa, vào sự loè loẹt, và tin vào những kết hợp các phẩm tính thể hiện 'khiếu thẩm mĩ kém'. Nó khinh thị tính khổ hạnh theo lối hiện đại chủ nghĩa ở vai trò nghệ thuật tinh anh và hồ hởi trộn lẫn, trong cùng một công trình, mẩu này miếng kia từ nhiều thời kì kiến trúc khác nhau - một miếng trán tường theo kiểu chế giễu thời vua George ở đây, một mái cổng cổ điển kiểu bỡn cợt ở kia.]

(Trích dịch đoạn này nhân sự vụ cách đây không lâu, một cô bạn hỏi tui đâu là khác biệt căn bản giữa hai trường phái này, một câu hỏi mà khi ấy tui không trả lời gọn ghẽ và rành mạch được, đến khi vô tình bắt gặp đoạn trên trong một cuốn sách về lí thuyết văn học)