Và mới đây họ quảng cáo là chuẩn bị xuất bản cuốn 'Bàn về chính quyền' của Cicero, mà tui tin rằng dịch từ bản Anh ngữ 'On Government' của nhà Penguin (do Michael Grant dịch từ Latin sang Anh). Lần này trên trang bìa họ tương ngay một câu trích lấy từ sách:
Trong câu trích trên, tui bắt gặp từ 'duy hộ' nghe hơi lạ tai. Cũng được thôi, lạ tai cũng không sao, nhưng không rõ nó phát xuất từ chữ nào bên Anh ngữ.
Thế là tui đã thử tìm kiếm qua Google và qua một số ebook lấy được trên mạng. Kết quả câu này nằm ở đầu đoạn số 24 của bài luận ‘Pro Murena’. Sau đây là nguyên văn Latin kèm theo bốn bản dịch Anh ngữ:
Nguyên văn Latin:
“Omnia enim quae sunt in imperio et in statu civitatis ab his defendi et firmari putantur.”
Bản dịch của Michael Grant (Penguin Classics):
“For it is the general conviction that they are the protectors and upholders of our entire government and state.”
Bản dịch của Charles Duke Yonge (Delphi Classics):
“(…) for all things which are in the empire and in the constitution of the state, are supposed to be defended and strengthened by them.”
Bản dịch của D. H. Berry (Oxford World’s Classics):
“(…) because such men are credited with protecting and upholding our entire empire and government.”
Bản dịch của C. MacDonald (Loeb Classical Library No. 324):
“(…) because they are thought to give protection and backing to anything concerned with the dominion of Rome and the condition of the State;”
(Trong số bốn bản dịch này, thì bản dịch của MacDonald cho series Loeb Classical Library được xem là uy tín và tốt nhứt.)
Như vậy có thể thấy, “duy hộ” là cách dịch cho từ “defendi” bên Latin, hay “protect/defend” bên Anh ngữ. Tui thật không hiểu nguyên cớ gì mà phải nặn ra một chữ có vẻ lạ tai như 'duy hộ' để dịch một từ khá thường tình như 'defendi'. Hay dịch giả/biên tập muốn xài chữ lạ để tạo âm hưởng lạ tai, một điều có lẽ nên có cho những bản văn xưa như của Cicero?!
Ngoài ra, nhìn vào các bản văn mới thấy, từ “đất nước” ở bản Việt có vẻ không đúng (nếu không muốn bảo là hoàn toàn sai) khi dùng để dịch cụm "statu civitatis" (dịch word-by-word sang Anh ngữ là 'city-state').
Theo chú giải thuật ngữ trong ấn bản “On the Commonwealth and On the Laws” của nhà Cambridge (xuất bản năm 1999), thì cụm “statu civitatis” nghĩa là “organization/condition/form of the state”, và đồng nghĩa với cụm “res publica” (nền cộng hoà, theo cách dịch nào giờ của Việt ngữ); và nhà Cambridge còn nói thêm trong cuốn sách trên, rằng họ chọn từ “state” làm phương án dịch, không phải vì nó tương đương với khái niệm “nation-state” theo nghĩa hiện đại mà dùng với vai trò một “relatively neutral term” vốn “không có ngụ ý gì về tính chính danh hoặc về cơ cấu (that implies nothing about legitimacy or structure)”.
Từ đó thấy rõ, người dịch và cả người hiệu đính (nghe đồn người hiệu đính có biết chút ít chữ Latin) đều không hề có thao tác tra cứu gì thêm, mà chỉ dịch cốt nghe xuôi tai và êm mặt chữ.
===
Vụ này càng cho thấy cung cách làm việc cực kì ẩu tả của Alpha Books và những người cộng tác với họ. Cho nên tui luôn khuyên bạn bè xung quanh mình là tuyệt đối không nên phí tiền mua sách dịch của nhà này làm. Để tiền đó đi uống bia coi bộ còn có lí hơn.