Cuốn sách này bàn về chuyện tiền bạc làm hủ bại nhiều giá trị tinh thần. Trong cuốn này, Sandel vẫn dùng phương pháp mà mọi người đã quen thuộc trong loạt bài giảng Justice: What’s the Right Thing to Do?: đưa ra vấn đề, sau đó đưa tiếp lập luận ủng hộ hoặc phản đối của người khác, và cuối cùng dùng lập luận chính mình để bẻ gãy lập luận trước.
Nói chung cuốn này đọc được, nhiều ví dụ thực tế nên đọc thấy gần gũi, thú vị, mà cũng nhờ nhiều ví dụ ngoài đời thực nên ta có thể thấy được thế giới lắm trò đến mức nào. Hơn nữa, đây là một cuốn dễ đọc cực kì, gần như chẳng có gì khiến người đọc (ở đây là tui) phải ngừng lại để băn khoăn này nọ, phải nói là dễ đọc hơn nhiều so với cuốn Justice kia (vốn đậm chất triết học hơn). Tuy nhiên, ý tưởng truyền tải trong sách lại quá sức ít ỏi. Toàn bộ cuốn sách dường như là một tập hợp các ví dụ được tác giả chọn lọc có chủ đích nhằm minh hoạ cho lập luận và ý tưởng của mình.
Tóm lại, nó chỉ đọc được, chớ không thoả mãn (ít nhứt là đối với tui).
Tóm lại, nó chỉ đọc được, chớ không thoả mãn (ít nhứt là đối với tui).
Nói sơ lược về nội dung là thế. Giờ đến phần khác. Phần bản dịch tiếng Việt.
- Ngay cái nhan đề sách, nhà Trẻ đã cho thấy cái sự bê bối vô cùng tận của mình. Các vị đã dám tương nguyên cái nhan đề gốc Anh ngữ lên bìa, mà còn dám cắt xén và sửa lại của người ta nữa. Nhan đề gốc là “What Money Can’t Buy: The Moral Limits of Markets” (tạm dịch: “Những thứ tiền không mua được: Các giới hạn luân lí của thị trường”), sang bản của nhà Trẻ thì biến thành “What money can’t buy?”; phải có dấu hỏi mới chịu! Các vị tự tiện sửa lại mà không biết rằng, chỉ cần thêm dấu hỏi vậy thôi là nguyên cái ý nghĩa của nhan đề người ta đã bị các vị xuyên tạc, bóp méo đi rồi.
- Sự đó là thứ nhứt. Tiếp đến là cái sự bê bối vô cùng tận thứ nhì, và cái sự này có thể liệt luôn vào thể loại ngớ ngẩn. Các chú thích trong sách này, chủ yếu dẫn ra các tài liệu được tham khảo, ở bản sách gốc thì người ta để cuối sách, còn bản tiếng Việt các vị để ngay ở phần cước chú. Các vị rất chịu khó, mà tui cũng thấy như vậy thì tốt hơn để cuối nhiều. Tuy nhiên, tới đây xuất hiện cái sự ngớ ngẩn. Tiêu đề các bài báo, các cuốn sách trong phần cước chú, các vị dịch ra tiếng Việt cũng được thôi, nhưng chẳng hiểu các vị nghĩ cái chi mà tự tiện bỏ luôn cái tiêu đề gốc tiếng Anh! Ắt hẳn các vị nghĩ, độc giả tiếng Việt chỉ cần biết cái tiêu đề đó nghĩa là gì thôi, chớ ai đâu mà quan tâm cái tiêu đề gốc, ai đâu mà lần theo các nguồn tham khảo đó làm chi. Sao lại khinh thường độc giả như vậy chớ?!
Tiếp theo là hai lỗi về dịch, thuộc dạng ngớ ngẩn nốt. Ngớ ngẩn vì đọc lên đã thấy thiếu logic rồi, và tui ngờ rằng lỗi này thuộc về người biên tập:
- Trong phần đầu cuốn sách (trang 37 bản Việt ngữ), đoạn nói về làn đường tốc hành (express lane). Làn tốc hành này vốn miễn phí dành cho những xe nào có hai người đi chung trở lên, nhưng sau đó một số người tuy đi một mình vẫn có thể chạy vào làn đường này, với điều kiện họ trả tiền. Chuyện này vấp phải nhiều phản đối vì “cho rằng sự gia tăng đột biến các hệ thống làn đường nhanh sẽ làm cho người giàu càng có thêm lợi thế và đẩy người nghèo về phía cuối hàng”. Những người phản đối này gọi các làn đường tốc hành kiểu đó là “Lexus lanes” (làn đường Lexus). Ý chỗ này tức là làn đường dành cho kẻ có nhiều tiền (Lexus hàm chỉ sự giàu có). Tới đây bản dịch tiếng Việt thành thế này:
“Những người phản đối chính sách trả tiền để vào làn đường ưu tiên gọi đây là ‘làn đường dành cho xe Lexus’, và nó không công bằng với những người sử dụng ô tô hạng thường.”
Tác giả ở đây có nói đến chuyện ôtô thường hay ôtô xịn đâu, nếu người ta lái ôtô thường mà có tiền thì họ cũng được đi vào làn đường tốc hành thôi. Bản tiếng Anh thế này: “…and say they are unfair to commuters of modest means”. Chữ “means” ngoài nghĩa “phương tiện” thì nó còn có nghĩa “tiền bạc, của cải”; đại khái “modest means” là nói đến những người ít tiền, chớ chẳng liên quan gì đến ôtô thường hay xịn.
- Chỗ thứ nhì có lẽ chỉ là lỗi biên tập, nhưng quá rõ ràng mà người biên tập không nhận ra thì thiệt ẩu. Bản Anh ngữ vầy:
“Many people would object, not only on the grounds that the admission fee is unfair to those unable to afford it…”
Cái sang bản Việt ngữ vầy:
“Rất nhiều người sẽ phản đối ngay, không chỉ vì bán vé là bất công đối với những người đủ khả năng mua vé…”
Thiệt vậy mà cũng để lỗi, quá chán.
Về phần dịch, có một số chỗ dịch theo tui không chuẩn xác lắm. Một số có thể theo quan điểm người dịch, chỗ này tạm chấp nhận (chẳng hạn từ degrade mà dịch thành “xói mòn”, theo tui nên dịch thành “giáng cấp”), nhưng có một số chỗ rõ ràng cần phải làm chuẩn xác hơn, nếu không dễ gây nhập nhằng này nọ.
- Ở trang 45 bản Việt ngữ, có cụm từ “bác sĩ chăm sóc bệnh nhân”, tui ngẩn tò te ra, vì chả hiểu lắm. Bác sĩ thì đương nhiên phải chăm sóc bệnh nhân! Dò sang bản Anh ngữ, thì ra cụm này dịch từ cụm “concierge doctor”. “Concierge doctor” là một bác sĩ làm việc trong một mối quan hệ được gọi là “concierge medicine”, tức là người ta có thể trả phí để thuê riêng một bác sĩ chăm sóc cho mình bất kì lúc nào cũng được. Như vậy cụm này nên dịch rõ ra hơn nữa, có thể tạm dịch là “bác sĩ phục vụ cá nhân”, chớ mà dịch kiểu kia nghe thiệt huề vốn, thà đừng dịch.
- Ở trang 67 bản Việt ngữ: “Chúng ta đã xem xét một số cách khác nhau để chen lên trên khi xếp hàng”. Bản tiếng Anh: “We’ve considered several ways of paying to cut in line.” Chữ “paying” quan trọng không hiểu sao lại bị lược đi mất ở bản dịch. Nếu nói “một số cách khác nhau” thì nó hàm ý có cả những cách không cần dùng tiền, trong khi ở đây tác giả muốn nhấn mạnh chỗ “paying”. Có thể tạm dịch lại thành: “Chúng ta đã xem xét nhiều cách chi tiền để chen hàng.”
Ngoài ra, vài chỗ dịch hơi dài dòng, mà theo tui là có thể dịch ngắn gọn lại được, chẳng hạn:
- Trang 60 bản Việt ngữ, cụm “hành vi tốt đẹp với xã hội” vốn được dịch từ cụm “social practice”, nghe thiệt dài dòng. “Social practice” có thể hiểu đại khái là lối thực hành có tác dụng gắn kết con người với bối cảnh xã hội, có thể tạm dịch thành “hoạt động xã hội” cho ngắn gọn mà cũng không mấy lệch nghĩa.
- Cũng ở trang đó, ngay trong đoạn có cụm dài dòng kia, xuất hiện một cụm dài dòng khác: “cơ quan thuộc nhà nước đại diện cho nhân dân”. Trời, chữ người ta chỉ có vầy: institution of representative government”, dịch chi mà dài dữ. Theo thiển ý của tui, có thể tạm dịch ngắn lại thành “tổ chức chính thể đại diện”.
Toàn bộ những chỗ này chỉ giới hạn trong 100 trang đầu (theo bản Việt ngữ) thôi. Vì sau đó tui quyết định không dò nữa, để đọc cho xong luôn. Tóm lại, cuốn này dịch và biên tập rất chi là không ổn. Một nhà xuất bản lớn cỡ này mà làm một cuốn sách đơn giản vầy cũng không xong, thiệt chẳng biết phải nói gì thêm.
No comments:
Post a Comment