Chuyện dịch thuật | Từ ngữ | Narcissism

Hội chứng narcissim này, lấy tên từ một nhân vật thần thoại Hi-lạp có tên Narkissos, dùng để chỉ trạng thái tự yêu hay tự mến mộ những gì thuộc về thân tâm của chính mình. Bàng bạc đó đây, một số người, một số nơi thường dịch từ này thành "ái kỉ", mà theo tui hoàn toàn không đúng chút nào về lối thành lập từ Hán-Việt. Chính ra từ này nên được dịch thành "tự luyến". Tại sao lại là "luyến" chớ không phải "ái", là "tự" chớ nào phải "kỉ"?

Để trả lời rốt ráo câu hỏi ấy, hẳn là rất cần đến cuộc sưu khảo về nghĩa và dụng bên chữ Hán, vốn là chuyện rất... rối rắm và nằm ngoài phạm vi của tui. Do vậy, tui chỉ nêu hai ý căn cốt thế này:

- Thứ nhứt về 'luyến' và 'ái', 'luyến' có hàm ý vị kỉ (vì mình), còn 'ái' là hàm ý vị tha (vì người khác). Cái hàm ý này chứa đựng trong nghĩa chữ Hán, đó là lí do tại sao người ta dùng 'ái quốc', 'nhân ái' chớ chả ai dùng 'luyến quốc' hoặc 'nhân luyến'.

- Thứ nhì, tại sao không là 'luyến kỉ' mà lại là 'tự luyến', về bản chất của cách thành lập từ ở trường hợp này, nó giống với từ 'tự sát' (tại sao không là 'sát kỉ' mà là 'tự sát').